De Nederlandse zorg staat op een kruispunt. De uitdaging om het stelsel toegankelijk en betaalbaar te houden is groot. Het perspectief van een sterk vergrijzend Nederland met een afnemend aantal beroepskrachten vraagt echt omdenken; anders kijken en anders omgaan met de vraag naar zorg. Hoe? Allereerst door de reflex te onderdrukken om alle tegenslag in een mensenleven op voorhand te medicaliseren en van een bepaald zorg-etiket te voorzien. Daarnaast is het succes van de transformatie naar passende, zuinige en zinnige zorg nogal afhankelijk van de gelijktijdige ingreep in de systeemwereld. Passende zorg gedijt alleen in een passend systeem.
Impact passende zorg: van systeem naar mens
Het wordt steeds duidelijker dat passende zorg méér is dan het verminderen van zorg of het verplaatsen van zorg naar de juiste plek. Het vraagt een fundamentele omslag en het loslaten van klassieke kaders; van denken in regels, schotten en productieprikkels naar denken in wat mensen daadwerkelijk nodig hebben. Zolang wetten, bekostiging en toezicht zijn ingericht rondom een controledrang naar een rechtmatige productie, blijft de systeemwereld leidend boven de leefwereld. In de leefwereld gaat het eerst en vooral om de mens; nadrukkelijk niet om een cliënt in een bepaald domein met een bepaalde betaaltitel. Professionals en cliënten ervaren dagelijks hoe lastig het is om domeinen te verbinden, maatwerk te leveren en samen te werken over de grenzen van wetten en financieringsstromen heen. Passende zorg betekent: ruimte voor het gesprek, ruimte voor samenwerking en ruimte voor het centraal stellen van het leven van mensen.
Transformatie van het intern toezicht: van controleur naar verbinder
Deze omslag appelleert ook aan een andere rol van het intern toezicht; een rol dicht bij de verantwoordelijkheid die de governancecode omschrijft als ‘de maatschappelijke doelstelling van de zorgorganisatie’. De recent uitgebrachte Toezichtsvisie 3.0 laat hierover geen misverstand bestaan: toezichthouders van zorgorganisaties worden echt uitgedaagd om een actieve rol in te nemen in het verbinden van maatschappelijke opgaven. Toezicht krijgt nieuwe focus met samenhang: hoe werken zorg, wonen, welzijn en onderwijs samen voor het welzijn van mensen? Hoe stimuleert de raad innovatie en samenwerking? Toezichthouders mogen met meer lef buiten de eigen organisatie kijken, verbindingen leggen met andere sectoren en het gesprek voeren over wat er écht toe doet voor inwoners. Zo kan toezicht concreet bijdragen aan een zorg- en welzijnsstelsel dat meebeweegt met de samenleving.
Transformatie van de betaaltitels: van productie naar preventie en samenwerking
Een andere onmisbare schakel is passende bekostiging. Zolang betaaltitels zijn gebaseerd op losse prestaties, productie en indicaties, blijft ook de leefwereld gevangen in het oude denken. Zorg- en welzijnsorganisaties worden in het systeem van prestatiebekostiging nu eenmaal beloond voor volume; niet voor samenwerking, preventie of het leveren van passende zorg. Experimenten met lumpsum- en populatiebekostiging en uitkomstgerichte financiering laten zien dat het anders kan: samenwerking wordt beloond, preventie krijgt een plek, en professionals krijgen ruimte om te doen wat nodig is. Zolang hoofdlijnakkoorden en pilots niet structureel worden verankerd in het systeem, zijn het veelal kwetsbare projecten zonder duurzame maatschappelijke effecten. Kortom, de omslag naar passende zorg is ook het momentum om de financiering fundamenteel te herzien zodat de betaaltitel niet belemmert maar ondersteunt.
Van alle stakeholders wordt lef en samenwerking gevraagd waarbij het loslaten van klassieke zekerheden misschien wel onvermijdelijk is; radicaal veranderen om hetzelfde te kunnen blijven. De transformatie naar passende zorg is kansrijker als het (intern en extern) toezicht en de financiering vernieuwt. Dit vraagt periodiek onderhoud aan de systeemwereld. Er ligt daarmee ook een mooie opgave rond de interne governance van zorg- en welzijnsorganisaties. Agendeer daarom Toezichtsvisie 3.0 en ga onbevangen na hoe dit de eigen toezichtsvisie raakt en verandert.
Naar aanleiding van dit artikel vragen? Neem contact op met onze adviseurs. Wij helpen u graag verder!
Contact
We helpen u graag verder!
Bent u nieuwsgierig wat wij voor u kunnen betekenen? Aarzel niet contact op te nemen met ons. Samen bespreken we de mogelijkheden.