Home › Artikelen ›

De beweging van zorg naar gezondheid is evident. In dat perspectief is het RVS-rapport Gezond verbonden een eyeopener en een must-read voor iedere manager, bestuurder en/of toezichthouder werkzaam in de zorgsector. Het belangrijkste inzicht is het zicht op de blinde vlek die zich in het zorgstelsel heeft genesteld. Tot dusver benadrukt de zorg individualiteit en autonomie boven relationaliteit. De zorg focust vooral op de zelfstandige patiënt, waardoor de sociale context onderbelicht raakt. Daarbij ligt de nadruk sterk op de individuele behandeling. Wanneer het individu los wordt gezien van zijn omgeving, verdwijnt de heilzame sociale context uit beeld. Een systeem dat gezondheid moet bevorderen, kan onbedoeld de gezondheid ondermijnen.

“We tellen onze stappen en calorieën, maar staan we ook stil bij hoeveel mensen we om ons heen hebben om steun van te krijgen én aan te geven?” Sociale verbondenheid is één van de sterkste voorspellers van gezondheid – minstens zo belangrijk als niet roken, voldoende bewegen, evenwichtige voeding en matig alcoholgebruik. Maar in de manier waarop ons zorgstelsel is ingericht, krijgt deze factor nauwelijks aandacht. Sterker nog, de zorg is traditioneel en structureel ingericht vanuit een individueel, autonoom mensbeeld; we hebben in Nederland veel vrijheid om ons eigen leven vorm te geven en dat zie je duidelijk terug in ons zorgstelsel:

• In de kwaliteitsopvattingen; goede zorg wordt nog te medisch en individueel geïnterpreteerd.
• In de financiering; sociale interventies passen niet of nauwelijks in de Zvw/Wlz‑bekostiging.
• In de fysieke ruimte; zorgorganisaties zijn vaak ingericht op individuele zorg in plaats van ontmoeting.

Het sterke geloof in autonomie heeft dus een keerzijde en niet uitsluitend een teken van kracht. Sociale relaties zijn ‘medicijnachtig’ krachtig. Uit het onderzoek blijkt dat sterke sociale verbindingen ziekten helpen voorkomen, herstel versnellen, psychische problemen verminderen en de kwaliteit van leven verhogen. Een toekomstbestendig zorgstelsel moet niet alleen ziekten behandelen, maar ook actief investeren in de sociale netwerken waar gezondheid werkelijk begint. Vandaar ook de volgende oproep en aanbevelingen van de RVS:

• Erken sociale verbondenheid als volwaardige gezondheidsdeterminant;
• Neem sociale verbondenheid op in kwaliteitsstandaarden en richtlijnen;
• Verschuif middelen van individuele naar sociaal verbonden zorg;
• Creëer fysieke en organisatorische ruimte voor ontmoeting in en rond zorginstellingen.

Het rapport belicht aansprekende initiatieven in de verschillende sectoren.

In de ouderenzorg:

• Laagdrempelige ontmoetingsplekken voor mensen met dementie en hun naasten;
• Voorzorgcirkels; groepsverbanden van 10–15 ouderen die elkaar vrijwillig en structureel ondersteunen;
• Woonzorgconcepten zoals community‑based woonvormen waar bewoners met psychische kwetsbaarheid elkaar ondersteunen;
• Lief & leedstraten en buurtzorgzame gemeenschappen; zorgzame wijken waar bewoners elkaar kennen en helpen. Deze blijven buiten het zorgstelsel maar ondersteunen het werk van wijkverpleging en ouderenzorg.

In de ziekenhuiszorg:

• Centering‑based groepszorg (bv. bij zwangerschap, diabetes, leefstijl) waarbij ziekenhuizen groepsconsulten organiseren;
• Groepsgewijze hartrevalidatie; sporten, praten en reflecteren in groepsverband onder multidisciplinaire begeleiding;
• Inloophuizen voor mensen met kanker waar ziekenhuizen actief naar kunnen verwijzen.
• Architectuur die verbinding faciliteert; ziekenhuizen die ook ontmoetingslounges, familie-logeermogelijkheid en ruimtes voor toevallige ontmoeting aanbieden;
• Leefstijlloketten in ziekenhuizen waar patiënten samen met andere zorgverleners werken aan leefstijl en gedragsverandering in groepsvorm.

In de eerste lijn:

• Welzijn op recept; de huisarts verwijst patiënten met psychosociale klachten naar een welzijnscoach;
• Groepsconsulten in de wijk; professionals uit meerdere domeinen (huisarts, maatschappelijk werk, fysiotherapie) zitten samen met patiënten in groepsverband;
• Gecombineerde leefstijlinterventies; groepscoaching op bewegen, voeding en leefstijl, met bewezen duurzaam effect.

Sectoroverstijgend benoemt de RVS vier handelingslijnen, best practices die het hele stelsel effectiever maken:

1. Oog hebben voor sociale verbondenheid bij elk contactmoment;
2. Het bestaande netwerk activeren (familie, buren, mantelzorgers);
3. Mensen matchen aan nieuwe netwerken (buurtorganisaties, lotgenoten, welzijn);
4. Zelf nieuwe netwerkplatforms creëren in zorgsettings (groepszorg, ontmoetingsruimtes).

De RVS signaleert echter ook een gevaar in het werken met sociale bindingen vanuit schaarste: “er wordt wel gebruik van gemaakt van sociale relaties, maar men vergeet erin te investeren. De gebruikte taal in beleidsstukken, zoals zorgakkoorden, laat dit ook zien: het gaat om hulpbronnen aanboren, het collectief benutten, mantelzorgers inzetten. De overheid is bedreven in het mobiliseren van bestaande netwerken, maar veel minder in het daadwerkelijk versterken ervan.”

In de moderne governance staat de maatschappelijke opgave en het eco-systeem meer centraal. Waar ligt de potentie in uw organisatie om gezond te verbinden?

Naar aanleiding van dit artikel vragen? Neem contact op met onze adviseurs. Wij helpen je graag verder!

Terug naar overzicht