Home › Artikelen ›

Steeds vaker kiezen zorgorganisaties in Nederland om samen te werken[1] met als doel de kwaliteit, toegankelijkheid en betaalbaarheid van de zorg te versterken. Dat kunnen eenvoudige tot ingewikkelde oplossingen zijn, van het coördineren van de zorgketen, het faciliteren van een centraal toegangsloket tot het inzetten van multidisciplinaire teams. Ook kunnen innovatie en wetenschappelijk onderzoek in het kader van de samenwerking een prominente plaats krijgen, zodat de kwaliteit en effectiviteit van de zorg voortdurend kunnen worden verbeterd en afgestemd op de veranderende zorgvraag in de regio.

[1] In dit artikel wordt niet ingegaan op een samenwerking door middel van een oprichting van een gemeenschappelijke onderneming.

Dergelijke samenwerkingen vragen om een heldere aanpak, waarbij juridische kaders én betrokkenheid van alle partijen centraal staan. Dit artikel zet de belangrijkste aandachtspunten op een rij.

Een samenwerking tussen zorgorganisaties dient in overeenstemming te zijn met artikel 6 van de Mededingingswet[1], althans in overeenstemming met het beleid van de ACM ten aanzien van samenwerking in de zorgsector. De ACM heeft hiervoor kaders bepaald, waarbij het belangrijk is dat de samenwerking concrete voordelen oplevert voor patiënten en verzekerden, de voordelen aantoonbaar in voldoende mate ten goede komen aan de eindgebruikers, de samenwerking niet verder gaat dan strikt noodzakelijk voor de gestelde doelen en er altijd voldoende concurrentie overblijft in de markt.

Afspraken tussen zorginstellingen worden door de ACM in beginsel positief beoordeeld zolang deze bijdragen aan coördinatie van de zorg, verbetering van de kwaliteit van de zorg en stroomlijning van administratie en procedures. De doelstellingen dienen meetbaar en transparant te zijn vastgelegd.

De ACM heeft het beleid uitgewerkt in de beleidsregel ‘Juiste zorg op de juiste plek’[2]. Hierbij geldt dat marktpartijen kunnen samenwerken om (duurdere) zorg te voorkomen door zorg te verplaatsen (concentreren) en zorg te vervangen, zolang die samenwerking ervoor zorgt dat dit ten goede komt aan patiënten en verzekerden. Het is nadrukkelijk niet de bedoeling dat de afspraken voornamelijk voordelig zijn voor de marktpartijen zelf in plaats van de patiënten en verzekerden.

Partijen die willen samenwerken zullen zelf bepalen welke afspraken zijn toegestaan en dienen een self assessment uit te voeren. De ACM heeft vijf voorwaarden omschreven op basis waarvan JZOPZ-afspraken kunnen worden gemaakt. Als aan deze vijf voorwaarden is voldaan dan zal de ACM niet overgaan tot het starten van een onderzoek, ook al wordt de mededinging door de afspraken beperkt en werken (grote) zorginstellingen in een regio samen in het kader van JZOPZ. Deze voorwaarden zijn:

1. Regiobeeld: afspraken tot verplaatsing van zorg zijn gebaseerd op een feitelijk en openbaar regiobeeld (de relatie tussen het regiobeeld en de gemaakte afspraken zal moeten worden beschreven);
2. Betrokkenheid: bij het komen tot een afspraak voor verplaatsing van zorg is sprake van volwaardige betrokkenheid van zorgaanbieders, zorginkopers en patiëntenorganisaties (de beoogde samenwerking moet tijdig zijn besproken met de belangrijkste zorgverzekeraars in de regio en de patiëntenorganisaties);
3. Concrete doelen: de doelstellingen zijn concreet, meetbaar, toetsbaar en beschreven in termen van kwaliteit, toegankelijkheid en betaalbaarheid van de zorg[3];
4. Noodzaak: er is onderbouwd dat de afspraken niet verder gaan dan noodzakelijk voor het bereiken van de doelstellingen[4], voor zover het concurrentiebeperkende maatregelen zijn;
5. Openbaarmaking: de doelstellingen, de afspraken en de onderbouwing worden openbaar gemaakt (dat mag op de eigen websites).

Bovenstaande betekent dat zorginstellingen een vrij ruime bevoegdheid hebben om samen te werken met andere zorginstellingen. Het kader dat door de ACM is geschetst is helder en praktisch goed toepasbaar. Aan de andere kant vraagt het wel een grote mate van overleg en afstemming tussen de betrokken partijen en zal er goed gekeken moeten worden naar de belangen van patiënten en verzekerden. Kostenbesparing alleen is onvoldoende.

[1] Artikel 6 lid 1 Mw verbiedt overeenkomsten tussen ondernemingen die ertoe strekken of ten gevolge hebben dat de mededinging op de Nederlandse markt of een deel daarvan merkbaar wordt beperkt (het kartelverbod). De toepassing van het kartelverbod is enkel uitgezonderd indien: (a) de samenwerking voldoet aan de voorwaarden van een Nederlandse of Europese groepsvrijstelling of (b) de samenwerking valt onder de bagatelbepaling van artikel 7 Mw  (c) indien de samenwerking voldoet aan de vrijstellingsvoorwaarden opgenomen in artikel 6, lid 3, Mw  of (d) er sprake is van een samenwerkingsverband tussen niet-concurrenten.

[2] De beleidsregel Juiste zorg op de juiste plek (JZOJP) is van 17 december 2019 en heet sinds oktober 2025 Zorgakkoorden.nl.

[3] Zodat achteraf kan worden vastgesteld of de doelstellingen zijn behaald. Deze doelstellingen moeten worden beschreven in termen van kwaliteit, toegankelijkheid en betaalbaarheid van de zorg, zoals bijvoorbeeld de verkorting van de ligduur in de ziekenhuizen, het ondervangen van personeelstekorten, het betaalbaar houden van de zorg door het behalen van efficiëntievoordelen, etc. Daarbij zou de beoogde fasering van de samenwerking (van lichte samenwerking naar verdergaande concentratie van de organisaties) kunnen worden gekoppeld aan het beschrijven en meten van de doelstellingen.

[4] Zo zullen partijen zelfstandig moeten bepalen welke tarieven zij willen afspreken met de zorgverzekeraars. Ook mogen partijen alleen informatie uitwisselen die echt noodzakelijk is voor de beoogde samenwerking. Partijen mogen afspraken maken over de interne vergoeding voor de diensten die over en weer geleverd worden. Ik merk daarbij wel op dat partijen hun overleg moeten beperken tot het functioneren van de samenwerking en dus geen informatie uitwisselen over hun eigen strategisch beleid ten aanzien van andere vormen van zorgverlening.

Naar aanleiding van dit artikel vragen? Neem contact op met onze adviseur. Wij helpen je graag verder!

Terug naar overzicht